BALIK sembollü TANRI
Sümer’in en önemli tanrılarından biri olan Enki/Ea ise fonksiyonel olarak diğer tanrılardan farklı olarak karşımıza çıkar. Enki yani Akadca adıyla Tanrı Ea, yeraltı tatlı su okyanusunun “abz/su” tanrısıydı; özellikle bilgelik, büyü ve uygarlığın sanatlarıyla ilgili tanrısıydı (Black ve Green, 2003: 74). Tanrı Enki’nin en büyük özelliği ise her şeyin mutsuz göründüğü anda sığınılacak son yer olarak karşımıza çıkmasıdır (Zgoll, 2009: 32). Bu tanrıya kurtarıcı tanrı da diyebiliriz. Bu tanrı kurnazlığı ve kıvrak zekâsı ile uzun dönem Sümer panteonunda kendini göstermiştir. Bu tanrının kutsal ve gizemli mekânı Abz/su bölgesidir. Bu bölge Tanrı Enki’nin annesi Tanrıça Nammu ve karısı Damgalnuna’nın da memleketidir. Bu kutsal olan mekânda Enki’ye bağlı yaratıklar ve kötü ruhlar vardır ve bu yüzden Tanrı Enki değişik varlıklarla ilişkilendirilir. Bunlardan en önemli olanı balık figürüdür. Enki’nin kutsal olarak nitelendirilen mekânı, tatlı su olan Abzu bölgesinde balığın önemli bir geçim kaynağı olması da Enki’nin balıkla bu durumdan dolayı ilişkilendirilmiştir diyebiliriz (Black ve Green, 1992: 27).
Enki, Sümer mitolojisinde su, zeka ve yaratmanın tanrısıdır. Daha sonraları Babil mitolojisinde Ea olarak anılmıştır.
Enki'nin baş tapınağı Eridu'daki é-engur-ra yani "(su) derinliğin evi"dir. Enki, Me olarak anılan kutsal güçlerin koruyucusuydu.
Enki, Sümer panteonunun tepesindeki 4 yaratıcı tanrıdan biridir. (Diğerleri Enki'nin babası olan Anu, Enlil'in annesi olan Ninhursag/Ki ve babası olan An'dır.) Panteonda yeri An ve Enlil'den sonra gelmesine karşın zamanla An'ın önemini kaybetmesi ile 2. sıraya yükselmiştir. Sümer panteonunun en güçlü tanrısı Enlil olmasına karşın icra edici olan tanrı Enki idi. Bu yüzden Sümer destanlarında adına en çok rastlanan tanrıdır.
Su tanrısı olarak sınıflandırılmıştır. Sümer ülkesine bereket veren Dicle ve Fırat nehirleri Enki'nin penisinden fışkıran su ile oluşmuştur. İnsanı yaratan, tohumların yeşermesini, hayvanların üremesini sağlayan, en güçlü büyüleri yapan tanrı Enki'dir. Enki'nin resimlerinde keçi ve balık sıklıkla kullanılmıştır. Balık figürü zaman içinde su ya da nehre dönüşmüştür, bu yüzden nehirli tanrı da denilir. Adının tam anlamı belirsizdir.Ortak çevirilerde ''toprağın(yeryüzünün) efendisi'' olarak geçmektedir.
Enki'nin önemli rol oynadığı 5 mit şunlardır:
- Enki ve Ninhursag: Sümer Cennet Miti
- Enki ve Ninmah: İnsanın Yaratılışı
- Enki ve İnanna: Yeryüzünün ve Kültürel Süreçlerin Düzenlenmesi
- İnanna ve Enki: Uygarlık Sanatlarının Eridu'dan Uruk'a Aktarılışı
- Enki ve Eridu: Su Tanrısı'nın Nippur'a Yolculuğu
Bu mitlerde anlatılan öyküler belli değişikliklerle Asur, Elam, Hitit, Yunan, İbrani edebiyatına ve dinsel metinlerine girmiştir. Sami dillerinde Enki adı Ea olarak anılmış, Akad/Asur mitolojisine bu adla yerleşmiştir.
Yorumlar
Yorum Gönder